Txupinazo ofizialaren aurretik, gazteek ere egin dute jaiak hasteko ekitaldia Gaztetxean. Suziria bota ondoren, kalejiran jaitsi dira erdialdeko kaleetara.

Jaietako lehen txanpa igandera arte da, eta hurrengo asteburuan Kapela dantzarekin eta Mirandaola egunarekin amaituko dira.

Honela eman diete hasiera txistulariek aurtengo jaiei, Maider Apaolaza eta Iker Azpeitiaren hitzetan:

Arratsaldeon Legazpi!!

Ohituago gaude mikroa beharrean eskuan txistua edukitzera, baina herriko jaien hasiera iragartzeko aukera ez da urtero izaten eta aprobetxatu behar.

Jaiak gaur hasiko ditugun arren, errodajea egina ekartzen dugu batzuk, pasa den astean, beste urte batez, Korosti dantza taldeak antolatzen zuen Oin Puntetan asteburuan parte hartu genuelako. Horretaz gain, lehen aldiz, Gaztetxeak Gazte Festak antolatu zituen. Blusak soinean ekintza guztiek izan zuten arrera ikusita, ziur gaude datozen urteetan ere ekimen honekin jarraituko dutela, bejondeiela!!!

Bueno, eta aurten zer? Ba aurtengorako ere egitarau oparoa prestatu dute bai jai batzordeak, baita Txo!Esnako kideek ere. Txistulariak, urtero bezala egitarau horretako hainbat ekintzetan izango gara; kalejiretan, Olaria eta Ezpata dantza ekitaldian edo datorren astean ospatuko diren Kapela dantza edo Mirandaola egunean adibidez.

Hala ere egitarauak gutxi balio du herritarren parte hartzerik gabe. Bete dezagun Plaza, bete dezagun Azoka eta nola ez, bete ditzagun kaleak. Herritarrok gara festa guztien arima eta muina. Herritarrik gabe ez dago festarik, herritarrik gabe ez dago girorik. Egun zoragarri batzuk ditugu aurretik. Kanta dezagun, dantza dezagun, parte hartu dezagun eta nola ez, ondo pasa eta goza dezagun!!

Ondo pasa dezagun, ondo pasatzen utziz….

Ondo pasa dezagun ondoan daukaguna errespetatuz…

Ondo pasa dezagun, pasatu gabe….bueno…. sobre la martxa….

Bilakatu ditzagun kaleak espazio seguru eta eroso bat guztiontzat eta ospa ditzagun jaiak pozez, arduraz eta elkar zainduz.
Azken finean, bakoitzak bere nota eman dezala guztion artean musika eta armonia sortuz.

Eta gehiegi luzatu gabe mikroa utzi eta txistua hartuko dugu, erraldoiekin batera jaiei bals batekin hasiera emateko. Erraldoiak prest?

Ba besterik gabe, ondo pasa jaiak eta…

GORA LEGAZPI!

GORA SANTIKUTZAK!

GORA EUSKADI TXISTULARI!

IMG_5611

IMG_5615

IMG_5619

IMG_5621

IMG_5622

IMG_5623

IMG_5624

Kaleko estankoa

IMG_5625

IMG_5627

IMG_5628

IMG_5629

IMG_5630

IMG_5631

IMG_5632

IMG_5633

IMG_5634

IMG_5636

IMG_5637

IMG_5638

IMG_5639

IMG_5641

IMG_5642

IMG_5643

IMG_5645

Hegialde farmazia

IMG_5646

IMG_5647

IMG_5649

IMG_5651

IMG_5652

IMG_5653

IMG_5656

IMG_5657

IMG_5658

IMG_5659

IMG_5660

Goierri bus

IMG_5661

IMG_5662

IMG_5663

IMG_5665

IMG_5666

IMG_5667

WhatsApp Image 2026-04-30 at 19.31.30

WhatsApp Image 2026-04-30 at 19.31.31

WhatsApp Image 2026-04-30 at 19.31.32

Natura Ondarearen eta Klima Aldaketarekiko Egokitzapenaren zuzendari den Adolfo Uriartek ebazpenean adierazi duenez, Aralarren natura-ondarearen bi eremu babestu daude egun: batetik, naturagune babestua-natura parkea da; eta bestetik, Natura 2000 Sareko naturagune babestua-kontserbazio bereziko eremua da. Eusko Jaurlaritzaren helburua da “kontserbazio bereziko eremuko eta parke naturaleko tipologiak arautzen dituen dokumentu bakarra” izatea. 

“Naturagune babestuen kategoria desberdinak gainjartzen direnean, babesaren koherentzia eta kategoria bakoitzari aplikatu beharreko erregimenen arteko koordinazioa bermatzeko, espazio bakoitza erregulatzen duten arauak eta tipologia bakoitzaren plangintza-tresnak dokumentu integratu bakar batean bateratu beharko dira”, azaldu du Uriartek.

Horretarako, arau-mugarrietan egokitzapenak egin behar dituzte bat etor daitezen, eta hasiak dira dekretua tramitatzen plana onartzeko: “Dekretu honen azken helburua, beraz, baliabide naturalak antolatzeko plan bat onartzea da, Aralarko bi gune, parke naturala eta Kontserbazio Bereziko Eremua erregulatzen dituzten arauak eta dagozkien plangintza-tresnak barne hartuko dituena”. Natura Ondarearen zuzendari Uriartek ebazpenean agertzen duenaren arabera, “egin beharreko garrantzia kontuan hartuta, komenigarria da baliabide naturalak antolatzeko planaren aldaketa hutsa ez egitea, baizik eta baliabide naturalak antolatzeko plan berri bat onartzea Aralar eremurako”.

Dekretua onartzen denean, indargabetuta geratuko da apirilaren 26ko 168/1994 Dekretua, Aralar aldeko Natur Baliabideak Antolatzeko Plana onartzen duena, “bai eta dekretu horretan ezarritakoaren aurka doazen maila bereko edo beheragoko xedapen guztiak ere”.

Landarlanen iritziz, “onartezina”
Abenduaren 31n jarri zuen jendaurrean Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun Sailak plan berria, eta hilabeteko epea eman zuen herritarrek alegazio eta ekarpenak egiteko. Landarlan Ingurumen Elkartearen iritziz, “onartezina” da horren epe motza eman izana, Gabonak tarteko: “Ez da ulergarria, horrelako plan bat jendaurrean jartzea gabonetan eta horrelako epe motzarekin, Aralarrek gizartean duen garrantzia kontuan izanda, herritar ugari oporretan dagoenean”. Gainera, “harriduraz” jaso dute, “Plan berriaren dokumentazio gehiena espainiera hutsez” dagoelako.

Hori dela eta, kexa erregistratu dute Eusko Jaurlaritzako erregistro elektronikoan, jendaurreko epea geldi dezaten dokumentazioa euskaratu eta hori publiko egin arte. “Halaber, horren berri eman diegu Gipuzkoako Foru Aldundiko Lurralde Oreka Berdea departamenduari, Aralar Parke Naturalaren arduraduna, eta Enirio-Aralar mankomunitateari, Aralar Parke Naturaleko ia herenaren jabea, gauza bera egiteko eskatuz. Azkenean Arartekoa, Behatokia eta Elebidera jo dugu honen guztiaren berri emanez”.

“Mapa batzuk ere falta” direla gehitu dute, eta horiek erantsi arte alegazio epea geratzeko eskatu du elkarteak. “Gertatutako publiko eginez, espero dugu Eusko Jaurlaritzak lehenbailehen gure eskariei buruzko erantzunak jakinarazi eta betetzea”.

Espezie, zonifikazio, abeltzaintza edota lurzoruen alorretan “datuak falta dituela” eta “natur kontserbazioaren gainetik jarduera ekonomikoak jartzen dituela” salatu du: “Eta horren adibide dira Elutxeta, Arritzaga eta Pagaberako pista asmoak, eta basoetan ere pista berriak, aurrekontu eta guzti. Horregatik Aralarren inguruan aritzen den edozein elkarteri eskatzen diogu alegazioak aurkezteko. Gure elkarteak ere prestatuko ditu eta herritarren eskura jarriko ditu”.

Peribidea

Gaintza eta Ordizia lotzen dituen garai bateko Peribidea berreskuratzea da lau herrialdetako lau ikastetxeren arteko proiektuaren ardatza. Gaur goizean, Gaintzatik Ordiziarako bidea egin dute denek elkarrekin egiten ari diren lana ikusi eta tokia bertatik bertara ezagutzeko. Ordiziara iritsitakoan, azoka ezagutu eta udaletxean harrera egin diote Adur Ezenarro alkateak.

Kultura ezagutzeko

Herrialde desberdinetako ikasleen arteko harremanak sustatzea ere bada Erasmus+ proiektuaren beste helburuetako bat eta horretarako, atzotik ostiralera bitartean, hainbat ekintza egiten ari dira. Jolasak egin dituzte, Aizkorrira igo dira, gaur arratsaldean Iruñera joango dira, surfa ere egingo dute…

Antolakuntza taldeko kideak «oso pozik» agertu dira parte-hartze kopuruarekin: «Nahiz eta palan bikote kopurua 14an mantendu den, parte-hartzaile berri ugari daude, eta horrek, txapelketa herrikoi hau egonkortuko den esperantza ematen digu», adierazi dute. Bestalde, Eskuz Binakako Pilota Txapelketetan azken urteetako kopururik handiena izango da, 25 bikote denera. «Hori ikusteak benetako poza ematen digu, guztira ia 80 beasaindar egongo baitira hurrengo hilabeteetan izango den lehian». Otsailean hasita maiatzera arteko iraupena izango dute hiru pilota txapelketek. Finalak, ohi bezala, Beasaingo Loinatz jaien kuadrillen egunean jokatuko dira.

Finalera iristeko baina, astebururo jokatuko diren partidak gainditu beharko dituzte partaideek. Partiden kopurua igo denez, ostegun, ostiral eta igande arratsaldeetan ez ezik, larunbat goizetan ere izango dira partidak.

Azkenik, txapelketa honek azken urteetan sortu duen «herri giroa elikatzen jarraitzeko deia» egin nahi izan du Arrano Kulturako antolakuntza taldeak, eta horretarako, «palan zein pilotan jokatuko duten 40 bikoteak animatzera azaltzeko gonbita» egin dute.

KARTELDEGIA:

Osteguna, hilak 20, 19:30k hasita:

• Jokin Narraspe-Eneko Monreal // Unai Elortza-Unai Sanchez
• Amaia Alvarez-Maialen Mujika // Larraitz Goikoetxea-Idoia Garmendia
• Iñaki Zabala-Beñat Verdugo //Pitto-Ramon
• Ane Garcia-Mireia Barriola // Ane Etxarri- Idoia Oyarzabal

Ostiralak, hilak 21, 17:30k hasita:

• Mujo-Altuna // Iraitz Mendizabal-Xanet Mendizabal
• Andoni Zubeldia-Imanol Garmendia // Ion Iturbe-Beñat Elgarresta
• Garazi Mujika-Libe Jauregi // Naia Aiestaran- June Aiestaran
• Arkaitz Goikoetxea-Mikel Larrañaga // Gorka Etxeberria-Alberto Dominguez

Larunbata, hilak 22, 11:00tan hasita:

• Ana Mosella-Arantxa Alustiza // Elorri Ramirez-Ixiar Otamendi
• Iñaki Urdangarin-Aitor Urdangarin // Aitor Martin Urteaga-Beñat Maiz
• Xabier Urteaga-Aritz Imaz // Xabi Cortes-Luis Garmendia
• Gorka Mendia-Unai Murua // Harri Herguedas-Xabier Monreal

Igandea, hilak 23, 16:30tan hasita:

• Mikel Urdangarin-Eñaut Irastorza // Julen Ruiz-Anartz Oiarzabal
• Txani-Xanet Imaz // Ander Zufiaurre-Josu Zufiaurre
• Jon Lizarazu-Josu Urdangarin // Gaxan Lekuona-Joseba Ruiz
• Leire Otamendi- Maddi Aiestaran // Amaiur Landa-June Landa
• Jon Zufiaurre-Jon Zabaleta // Manex Urien-Raul Cordos
• Ane Nazabal-Leire Nazabal // Claudia Colmenero-Ane Urrestarazu

Hogei urteko ibilbide oparoa egin du GOIERRIKO HITZAk. Bertan aritu diren langileak eta inguruan sortutako komunitateak (harpidedunak, iragarleak, erakundeak….) ekarri dute proiektua honaino. Gainontzeko euskarazko medioen moduan, gorabeherak izan ditu Goierriko Hitzak 20 urte hauetan, baina esan dezakegu herritarrak oraindik baduela tokiko informazio goserik eta horri erantzun behar diola HITZAk datozen urteetan.

«Tokiko informazioa egunero euskaraz irakurri ahal izateko jauzi bat izan zen GOIERRIKO HITZAren sorrera»

Joerak antzeman. Paperean oinarritutako proiektua izan zen hastapenean GOIERRIKO HITZA, atariko periodikoa. Egunerokoa sortu eta urtebetera, 2005ean, sortu zen webgunea egunkariaren edizio digital moduan. Bilakaera etengabea izan da urte hauetan guztietan, eta areagotu egin da azken urteetan: gizartea gero eta digitalagoa denez, osatu egin behar izan du bere eskaintza GOIERRIKO HITZAk. 

Inoiz baino irakurle gehiago ditu GOIERRIKO HITZAk. Papereko egunkariak, CIES etxearen neurketaren arabera, 12.000 irakurle ditu egunero. Gure hiru webguneek (goierri.hitza.eus, otamotz.eus eta goiberri.eus) hiru milioi bisitari inguru izan zituzten 2023. urtean. Gero eta gehiago dira gure edukietara gailu digitalen bidez, batez ere telefonoa, heltzen diren irakurleak. Bide berri bat zabaldu da azken urteetan irakurle berriak GOIERRIKO HITZAra ekartzeko, beti ere paperean ditugun irakurle fidelak ahaztu gabe.

Bideragarritasun ekonomikoa. Eskaintza informatibo erakargarria eta osatua eskaintzeaz gain, proiektuaren bideragarritasun ekonomikoa bermatzea da datozen urteetako erronka nagusia. Kontsumo eredua aldatu egin da eta sareetatik datoz kontsumitzaile berriak. Inoiz baino irakurle gehiago ditu GOIERRIKO HITZAk, baina papereko ohiko sarrerak (harpidetzak eta publizitatea, adibidez), apaltzen ari dira. Horri aurre egiteko GOIERRIKO HITZAren inguruan dugun komunitatea da gure indargunea. Egunero gurean informatzen diren kontsumitzaileak proiektuaren babesle bilakatzea da gure erronka, HITZAkideen komunitatea indartzea, guztion artean proiektuaren bideragarritasun ekonomikoa bermatzea.

«Eskaintza informatibo erakargarria eta osatua eskaintzeaz gain, proiektuaren bideragarritasun ekonomikoa bermatzea da datozen urteetako erronka nagusia»

Hala ere gauza jakina da euskarazko komunikabideak ez direla errentagarriak. Ataka honetan, ezinbestekoa da erakundeek, proiektua babesten jarraitzea. Eredu berriek, inbertsio berriak eskatzen dituzte eta horiei aurre egiteko ezinbestekoa da guztion laguntza.

Elkarlanaren indarra. Eragile ezberdinen arteko elkarlanetik abiatu zen GOIERRIKO HITZA orain 20 urte. Argi daukagu elkarlanean jarraitu behar dugula eta elkarlan hori indartu eta hedatu behar dugula eskualdeko komunikabide guztietara. Euskarazko komunikabideak indartzea funtsezkoa da EUSKARAren normalizazioa lortzeko bidean.

Laida Begiristain Apaolatza, Marian Toledo Kortabarria eta Mikel Arrieta Garmendia. Goierriko Hedabideak-eko administrazio kontseiluko kideak

Esker berezia bidali nahi dizuegu harpide guztiei, baina bereziki, egunkari hau lehen unetik babesten aritu zaretenoi. Zuen leialtasuna eta konfiantza eskertzekoa da. Zuek gabe, GOIERRIKO HITZA ez litzateke gaur egun den bezalakoa izango. Hurbil zaudeten guztiek egiten duzue posible eguneroko jarduna eta, horregatik, bihotzez eskertzen dizuegu zuen babes eta elkarlana.

20 urte dira GOIERRIKO HITZA zuen etxeetara iristen hasi zenetik, informatuta egoteko oinarrizko eskubidea eskualdeko ikuspegiarekin eta bertako hizkuntzan, euskaraz, asebetetzeko. Urteak pasa dira, baina helburuak berdinak izaten jarraitzen dute, nahiz eta moldeak aldatu diren. Goierriko gizartea geroz eta digitalagoa eta trantsizio hori egiteko indarra eta motibazioa Hitzakideek ematen dute.

Egin zaitez Hitzakide
GOIERRIKO HITZAren edukiak kontsumitu baina Hitzakidea ez baldin bazara, proiektua babesteko eskatuko dizugu. Harpidetza digitala egin daiteke edo, paperekoa. Hitzakide digitalen prezioa 50 eurokoa da eta paperekoa, Goierriko Hitza eta Goiberri barne, 100 eurokoa.

Hitzakide txartela izango duzu, prentsa eskaintza osoa PDF formatuan edota paperean irakurri ahal izango duzu, asteroko zozketatan parte hartzeko aukera izango duzu, eskaintzak eta deskontuak izango dituzu, albiste bereziak lehenago irakurtzeko aukera izango duzu eta, garrantzitsuena, proiektua indartzen lagunduko duzu.

Etorkizunean ere elkarrekin jarraitzea espero dugu, berrikuntzak eta hobekuntzak eginez, baina beti gure oinarrizko helburuari eutsiz: zuentzat eta zuekin lan egitea, euskaraz eta Goierriko ikuspegiarekin.

Jarraian, gure harpideei eman diegu hitza, elkar ezagutzeko. Paperezko zein harpidedun digitalak dira, Goierriko herri guztietakoak. Ezinezkoa da harpidedun guztiei tokia egitea, baina eskerrik beroena harpidedun bakoitzari. 

Erronka ez da makala. Azken bi hamarkadetan globalizazioak aurrera egin du, hizkuntza hegemonikoen mesedetan eta euskararen kaltetan. Gure hizkuntzarekiko oldarraldia goraldian da eta arduradun politikoak epelkeriatan dabiltza. Gainera, garai berrietara eguneratzeko behar diren baliabideak eta indarra ere ez daukagu soberan.

Ezinbestekoa da irakurle izatetik harpidedun izatera jauzi egitea. Zure laguntza ezinbestekoa da proiektuari eusteko. Hitzakide digitala egiteak urtean 50 euroko kostua du, eta kenkariak ditu errenta aitorpenean. Era berean, esan, 20 urte bete baldin baditugu, harpidedunen babesagatik izan dela. Eskerrik asko, bihotzez.

Diruz laguntzen gaituzten udalen eta erakunde publikoren zein pribaturen eta iragarleren ekarpenik gabe ere ez ginateke honaino iritsiko. Garai berrietara eguneratzeko unea den honetan, apustua biderkatzeko momentua da. Gizarte informatu, kritiko eta euskaldun bat nahi baldin badugu, orain erein behar dugu.

Lankide, irakurle, harpidedun, iragarle, administrazioa… denak batera arraun eginez gero, ziur urteurren gehiago ere ospatuko ditugula.

Kerman Garralda Zubimendi. GOIERRIKO HITZAren zuzendaria

Miren Sudupe Goikoetxea. GOIERRIKO HITZAren kudeatzailea

Horretarako Ordiziako Udalak 27.000 euroko diru laguntza lerroa du aurtengorako. “PERCOk, Ordiziako Merkataritza Eraberritze Plan Bereziak, jasotzen duen jarduketa-ildoetako bat zen Ordiziako merkataritza eta ekonomia suspertzea, Ordiziako merkataritza eta ekonomia biziberritu egiten zituena, merkataritza-lokalei erabilera berriak emanez; eta proiektu hori abian jartzearekin batera, Ordiziako merkataritza eta ekonomia biziberritu egin ziren, horri esker, merkataritza-lokalei erabilera berriak eman zitzaizkien eta ondoren horri jarraipena eman zaio oraingo hamargarren deialdira iritsiz”.

Honela, Ordizia Zabalik programarekin, “herrian ez dauden negozio berritzaileak erakarri” nahi ditu udalak. Eta baita, “herriko gune desberdinetako beharrak asebete, belaunaldi aldaketari erantzun bat” eman ere.

Diru laguntzarekin ekintzaileei lokalaren alokairuaren zati bat ordaintzen laguntzeko erabiltzen da baita lokala erosketaren kasuan katastro-balioaren %4an laguntzeko, gehienez 3.000 euro. “Alokairuaren kasuan, laguntza hori gehienez ere bi urtez jaso ahal izango dute ekintzaile berri hauek, 2024ko urtarriletik atzeraeraginezko izaerarekin: udalak %40 finantzatuko du (300 euro gehienez hilean)”.

Ordiziako Udalak jakinarazi duenez, “aurreko deialdiak batuz, 60 ekintzaile baino gehiago izan dira laguntza-programara batu direnak, eta ekintzaileen jarraipena %80koa izan da”.

Herritarren esku

Dena den, udalak argi du, “herriko merkataritza bizirik mantentzeko erabakia bere eskuetan duena herritarra” dela. “Ekintzaileen ekimen desberdinak eta udalaren laguntza desberdinak ez dira nahikoa izango herritar eta bezeroen azken pausorik gabe eta udalak baita ekintzaile berriek ere horretarako deialdia egin die”.

Eta paperera eraman zenituen.
Bai. Jendeari gustatu egiten zitzaien, eta duela urte bete, orain Penguin Random House taldean dagoen Sapristi argitaletxea harremanetan jarri zen nirekin paperera eramateko. Horretarako, istorio guzti haiek komiki liburu batean laburbildu nituen.

Zein da Eki?
Mutiko gay bat da Eki, eta haren inguruan pertsonai gehiago sortu nituen, Ekiren lagun taldea. Haien bidez, harremanen ingurugo gaiak lantzen ditut. Eki besteekin, munduarekin eta bere buruarekin harremanetan nola jartzen den kontatzen dut batez ere. Azken finean, emozioak nola garatzen ditugun erakusten dut oso modu alaian, beti umore puntuarekin.

Orain arte, emozioen gaiak ez dira landu komikietan, eta niri interesgarria iruditu zitzaidan neure komikia egitea horien inguruan.

Eta zein da emaitza?
Komedia erromantiko bat, Ekiren amodio istorio bat, modu komikoan tratatua. Baina Eki oso pertsona naif-a da, inozente samarra…. eta bere beldurrak eta segurtasun faltak ere azaltzen dira.

Norentzako da?
Helduentzako batez ere, badituelako eszena esplizitu batzuk Azken batean, Ekiren harremanak ez dira emozioen bitartekoak soilik, eta sexua ere agertzen da. Hala ere, nerabeekin lantzeko gaiak ere izan daitezke.

Gay-ei edo LGTBI kolektiboari zuzendutakoa al da?
Liburuan emozio unibertsalak jorratzen dira, eta alde horretatik, edozeinek irakurtzeko modukoa da. Egia da protagonistak mutil gay batzuk direla, baina edonor sentitu daiteke identifikatuta istorio horietan.

Alde horretatik, eskertzekoa da argitaletxeek horrelako LGTBI istorioei, beste errealitate batzuetako istorioei erreparatzea. Orain arte hutsune bat zegoen, beti jaso izan ditugulako istorio normatiboak.

Nolako harrera izan du Ekik?
Bartzelonan, Bilbon, Madrilen eta Valladoliden aurkeztu dugu, eta ondo hartua izan da. Sare sozialietatik iritzi baikorrak ere jasotzen ari naiz. Orain, komiki azoketara eramango dugu.

Non erosi daiteke?
Paperezkoa, beti bezala, liburu dendetan eskatu daiteke, eta formatu digitalean ere salgai dago.

Zure lehen argitalpena al da?
Ez. Nik diseinatzaile grafiko gisa egiten dut lan, baina ilustrazioak ere egiten ditut, haurrentzako ipunetan edo eleberrien azaletarako. 20218an istorio laburren bilduma zen Ajuar funerario komikiko ilustrazioak egin nituen. Oraingoa, oso-osorik da nirea, gidoia eta guzti.

Zertan ari zara orain?
Ekirekin jarraitzen dut, komiki hau gehiago garatzen ari naiz.

Non gehiago ikusi daiteke zure lana?
Patreon izeneko plataforma digitalean. Beste artista batzuek bezala, nire profila dut sortuta hor, eta harpidetza bat ordainduta, nire edukiak edo nire lanak ikusteko aukera dago. Oraintxe, Ekiren kapitulu berriak daude bertan. Gero ikusiko dugu liburua argitaratuko dugun.

Kantabrian halabeharrez jaioa, haurtzaroaren eta gaztaroaren zati batzuk Frantzian igaro zituen, ahizparekin batera, baina gurasoen jaioterrira itzulita, urte luzez bizi izan da Legazpin. Gaur Donostian dago, Karmele alabarekin, eta haren laguntzarekin gogoratu ditu omenaldiko une hunkigarriak eta gerraren ondorioz berak eta bere familiak bizi izandakoak.

Kantabrian jaioa
Maria Purificacion Iturbe Arzak, Garbiñe, Kantabrian jaio zen, Santillana del Mar herrian, 1937ko ekainaren 12an, eta bertan bataiatu zuten, «baina ez ninduten erregistratu ekainaren 26ra arte, eta berriz bataiatu ninduten ipar Euskal Herrian aurrerago».

Aitonarekin hasi du Garbiñek familiaren historiaren kontakizuna, «Benito Iturbe Sagastizabal zen, Arrolamendikoa eta igeltseroa lanbidez, oso ona». Gaur Karibe tabernak dauden etxea erosi zion Patrizio Etxeberriari Kale Zaharrean –gaur, Nafarroa kalea–, «etxe osoa gurea zen». Masukolako Petra Apaolazarekin ezkondu zen, «amona jostuna zen, herriko bakarra», eta lau seme-alaba izan zituzten: Leoncio, Juanito, Urbano eta Celestina.

Juanito Iturbe

Juanito, Garbiñeren aita, oso bizkorra zen, eta Alemanian ikasteko aukera izan zuen, Ubaldo Segura orrazi lantegiko jabeak ordainduta. «Colonian egon zen, bi urtez, eta itzuli eta denbora batera, lantegiko bazkide bihurtu zen». Ordurako, herriko bizitzan eta politikan oso sartuta zegoen, eta EAJko idazkari ere izan zen, «gordeta ditugu oraindik paperak».

Itsasondoko Carmen Arzak Larrañagarekin ezkondu zen Juanito. Ataundarra zen jaiotzez, baina neskame izateko alde egin zuen etxetik umetan, eta horrela iritsi zen Legazpira. «Familia pare batean lan egin zuen hasieran, eta gero Moro arropa dendan hasi zen lanean». Handik ezkondu zen, eta gizonaren familiaren Kale Zaharreko etxean jarri ziren bizitzen. Bi alaba izan zituzten: Arantza eta Garbiñe.

Frantziara, lehen aldiz
Legazpitik alde egin zuen familiak gerra hasieran, eta Bilbora joan ziren aita-amak eta bi urte betetzear zegoen alaba zaharrena; Garbiñe, bidean zen. «Gure aita Eusko Jaurlaritzarako ari zen lanean orduan, eta Bilbon geratu zen hiria erori zen arte». Haurdun zegoen Karmen emaztea eta Arantza alaba zaharrena Santillana del Marrera joan ziren, Legazpiko Iriondotarren bitartez, bonbardaketetatik ihesi. Bertan jaio zen Garbiñe, «Altamirako bisontearen ondoan», Karmele alabak umoretsu dioen bezala.

Karmen Arzak

Hilabete zuenean, hirurak itsasontziratu eta Frantziara joan ziren. Itsasontzia Santoñan hartu zutela uste dute, eta helmuga kontzentrazio eremu bat izan zen, ipar Euskal Herrian. «Han oso baldintza gogorretan egon ginen, baina denbora gutxi egin genuen, Parisen bizi zen izeba moja batek gu erreklamatu gintuelako, eta Gurutze Gorriaren laguntzarekin handik irten genuelako».

Parisen egon ziren gero, moja haren komentuan, eta han zeudela, aitarekin elkartu ziren. Geroago Eusko Jaurlaritzak Baionan ireki zuen ordezkaritza, eta hara joan ziren denak batera. Baina alemanak iritsi ziren, eta Eusko Jaurlaritzan lan egiten zutenak Gurs kontzentrazio eremura eraman zituzten. «Gure aita bi hilabetez egon zen, eta handik atera zenean, Ingalaterrara bidali zuten, alemanez hitz egiten zekielako. Ez dugu argi zer lan egin zuen han… zazpi urte egon zen».

Paristik Legazpira
Bitartean, ama eta bi alabak Legazpira itzuli ziren, «eta Moro, amak lan egindako arropa dendako nagusia egin zen gure arduradun». Herrian ez zuten oso harrera ona izan, besteak beste, aita bazkide zen lantegian bertan. «Geratu ziren bazkideak, Azpiazu haien tartean, aitarekin zorretan zeuden, orrazi enpresari ezarri zioten isun baten kargu egin zelako Legazpitik alde egin baino lehen, baina ama lan eske joan zenean, harentzat zakuak josteko postua besterik ez zegoela esan zioten».

Etxea ere galduta zuten ordurako, beste legazpiar batzuk bezala. Udalak, Enparantza idazkaria tarteko, desjabetu egin zien, «herriaren hobe beharrez esan zuten, baina guk argi dugu hura ez zela herriarentzat izan. Bidegabekeria galanta izan zen».

Frantziara bueltan
Juanito aita Parisera bidali zuten garai hartan, euskal gobernuaren egoitza berrira lanera, baina aurretik, Gabonetan, ikusteko aukera izan zuten, Irungo mugako zubian elkartuta. Ordurako gaixorik zegoen, eta maiatza-ekainean «amari abisua eman zioten gaizki zegoela esanez, eta joateko eskatuz. Ama menditik igaro zen beste aldera, eta ni Irungo mugatik pasa nintzen Hendaiara egun batzuetara, baina kostata, Meliton Manzanasek ez zuelako uzten. Ama nire zain izaten zen beste aldean, lehendakariaren txoferrarekin batera». Halako batean, Ajesta irundarraren laguntzarekin, lortu zuen eta elkartu ziren guztiak, Arantza ahizpa izan ezik. Arantza amonarekin eta izebarekin bizi zen Donostian, ikasketengatik, eta egun hartan azterketa bat egin behar zuen. «Aita berehala hil zen, 1947ko ekainaren 2an, Parisen».

Aitak heriotza tristea izan zuela gogoratu du Garbiñek, «hiltzeko lekurik ere ez zuelako! Azkenean, Parisko moja haien bidez ezagutu zuten Villabonako emakume batek hartu zuen bere etxean, eta bertan hil zen. Hiru egunez eduki zuen hilotza etxean, bere arrebaren eta gure amaren ahizparen zain. Frantziara menditik igaro ziren, baina ez ziren iritsi azkenik hiletara. Hango hilerri handi batean hilobiratu zuten, eta urte luzez egon zen han». Aita hil zenean euskal gobernuak begirunez jokatu zuela ere gogoan du Garbiñek.

Garbiñe eta Arantza Iturbe

Aita hilda, beste etapa bat hasi zen Karmen eta Garbiñerentzat Frantzian, Arantxak oraindik Gipuzkoan jarraitzen zuelako. Hilabete egin zuten lehenik Ustaritzen (Lapurdi), eta hara ezkonduta zegoen Urtatzazar baserriko emakume batek lagunduta, neskame lana aurkitu zuen Parisen amak, Uruguayko kontsularen etxean. Beraz, Parisera joan ziren, «eta ni interna sartu ninduten Montmartreko eskola batean, baina ez nuen oso ondo pasa». Hilabete bakarrik egin zuen han Garbiñek, eta gerrako haurrak jasotzen zituen zentro hispanoamerikar batera joan zen gero. «Enbaxada baten antzekoa zen. Kataluniako moja errepublikar batek zeraman, eta han oso ondo hartu ninduten, ondo jan eta janzten ginen, oporretara eramaten gintuzten urtero Espainiara… ». Bost urte egin zituen zentro hartan, azken lauak ahizparekin batera, hura ere joan zelako azkenean Parisera. Frantsesa ondo ikasi zuten, eta ikasketak ere egin zituzten, Batxilergoa amaitzeraino. «Baina amarik gabe geunden, nik neuk han egon nintzen bost urtetan ez nuen gau bat bera ere lo egin amarekin, nahiz eta bisitak izaten genituen».

Behin betiko itzulera
Arantzak Batxilergoa amaitu zuenean, hiruren artean Legazpira itzultzea erabaki zuten. Garbiñek 15 urte zituen, eta Arantxak 17.

Herrira itzuli eta gutxira, Araiako (Araba) Isidro Ibarniarekin ezkondu zen Karmen, eta San Ignazio auzoan jarri ziren bizitzen.

Arantza lanean hasi zen, hainbat enpresatarako frantsesezko itzulpenak egiten, eta klase partikularrak ematen, baita eskoletan ere. Bitoriano Arrazolarekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituen.

Garbiñe brodatzen ikasten hasi zen, eta Donostiara joan zen gero hango Casa Moro arropa dendan lan egitera. Urte betera, Patrizio Etxeberriaren lantegiko artxiboan sartu zen lanera. Jose Aldabaldetrekurekin ezkondu zen, eta beste hiru seme-alaba izan zituen.

Bi bikoteak eta familiak bereizi ezinak izan ziren eta dira.

Aitortza falta
Legazpira itzuli zirenean familiak jasan zuena bidegabekeriatzat jo du Garbiñeren alaba Karmelek. «Frantsesak» deitzen zituzten, gerra garaian alde izana leporatu zieten, eta guztiek baztertu egin zituztela dio. «Egia da herritik joan zirela, eta zortea izan zuten, ez zutelako gerra pairatu, baina kanpoan bizitakoa ez zen ederra izan. Gainera, aitonak EAJ-ren eta Eusko Jaurlaritzaren alde egindako lanak ez du jaso merezi zuen aitortzarik, batez ere Legazpin».

Gerrako Haurretako bat izateagatik Donostian Garbiñek jaso berri duen omenaldiaren harira, berriz, «ez dugu inolako keinurik ikusi udalaren aldetik, eta hori mingarria da. Begirune gehiagoz tratatu gaituzte herritik kanpo».

Bi ahizpek jasoa zuten aurretik nolabaiteko aitortza Arantza hil aurretik, Gerrako Haurrak izateagatik. Memoria historikoa lantzen duen Intxorta 1937 kultur elkarteak bien testigantzak jaso zituen, eta hori «oso garrantzitsua» da.

Garbiñe ezkerrean, eta Arantza eskubian

Ictus thriller psikologikoaren eta nobela beltzaren artean kokatzen da, eta Suediako Estokolmo hirian garatzen da.

Liburua aurkezpenean bertan erosi ahal izango da, eta ondoren salgai egongo da herriko liburu dendetan. 

Jarduera hau doakoa izango da, baina izena eman behar da aurretik, telefonoz, 943 72 20 42 zenbakira deituta, whatsapez 688 640 534ra mezua bidalita, edo e-postaz turismobulegoa@urolagaraia.com helbidera idatzita.

Hortik abiatuta, etorkizunari begira erantzungo diot egindako galderari: ez gaude ondo, ez goaz bide onetik, zerbait gaizki egiten ari gara. Bestela, beste toki batean geundeke. Zenbat urte, zenbat legealdi, zenbat lan, zenbat ekintza, jai, festa, manifestazio, borroka, agerraldi, ikasketa, ikerketa… eta oraindik gaztelera nagusi kalean, etxean, elkartean, eskolan eta ikastolan, udaletxean; zenbat erantzun txar jasotzen ditugun euskaraz artatuak izan nahi dugula esateagatik.

Artikulu osoa GoiBerri.eus webgunean.