Sagardoa, urratsez urrats
Igartubeiti baserri museoan Sagardo Astea ari dira egiten. XVI. mendeko zurezko egitura indarrez bihurritu, eta duela 500 urte sagardoa nola egiten zuten ikusi daiteke bertan. Egunero ari dira egiten sagar zanpaketak, 11:30etan hasita, baina biharkoa (urriak 14) izango da prozesu guztia bertatik bertara ikusteko azken eguna. Igartubeitin ordu bete inguru igarotzen dute sagarrak txikitu eta zukua ateratzen. Denbora laburrean ikusi daiteke, beraz, emaitza. Duela 500 urte, lanorduak luzeagoak izan ohi ziren, egunaren parte handiena zeregin horretan igarotzen baitzuten. Baserri askotan 12 bat ordu pasatzen zituzten lanean. Sagarrak nahastu Sagardoa egiteko prozesua berez ez da konplexua, baina gauza ugari eduki behar dira kontutan. Materialak ondo ezagutzea eta ondo erabiltzea premiazkoa da. Zuhaitz Akizu Igartubeitiko kideak jakitera eman duenez, lehendabizi nahasketa egin behar izaten da, «edozein sagarrek ez baitu balio sagardotarako». Sagar gezak, gaziak eta garratzak nahasten dituzte. Sagar guztiak askaren gainean jartzen dituzte ondoren. Aska sagarrak prentsatzen diren lekua da. Sagarrak banaka banaka txikitzen dituzte segidan, pisoiak edo sumilak erabiliz. Ahal dela sagarrondoarekin egiten ziren sumilak, sagarrondoa busti eta lehortu ondoren ez baita zartatzen. Igartubeitikoak pagoarekin eginda daude, eta denak pitza-pitza eginda daude. Askako zuloan erratza jartzen dute gero, hosto gogorrekoa denez, iragazki funtzioa ondo beteten duelako. Propietate antiseptikoak ere baditu. [...]
Apotea jartzen
Igartubeiti baserri museoan Sagardo Astea ari dira egiten. XVI. mendeko zurezko egitura indarrez bihurritu, eta duela 500 urte sagardoa nola egiten zuten ikusi daiteke bertan. Egunero ari dira egiten sagar zanpaketak, 11:30etan hasita, baina biharkoa (urriak 14) izango da prozesu guztia bertatik bertara ikusteko azken eguna.
Igartubeitin ordu bete inguru igarotzen dute sagarrak txikitu eta zukua ateratzen. Denbora laburrean ikusi daiteke, beraz, emaitza. Duela 500 urte, lanorduak luzeagoak izan ohi ziren, egunaren parte handiena zeregin horretan igarotzen baitzuten. Baserri askotan 12 bat ordu pasatzen zituzten lanean.
Sagarrak nahastu
Sagardoa egiteko prozesua berez ez da konplexua, baina gauza ugari eduki behar dira kontutan. Materialak ondo ezagutzea eta ondo erabiltzea premiazkoa da.
Zuhaitz Akizu Igartubeitiko kideak jakitera eman duenez, lehendabizi nahasketa egin behar izaten da, «edozein sagarrek ez baitu balio sagardotarako». Sagar gezak, gaziak eta garratzak nahasten dituzte. Sagar guztiak askaren gainean jartzen dituzte ondoren. Aska sagarrak prentsatzen diren lekua da.
Sagarrak banaka banaka txikitzen dituzte segidan, pisoiak edo sumilak erabiliz. Ahal dela sagarrondoarekin egiten ziren sumilak, sagarrondoa busti eta lehortu ondoren ez baita zartatzen. Igartubeitikoak pagoarekin eginda daude, eta denak pitza-pitza eginda daude.
Askako zuloan erratza jartzen dute gero, hosto gogorrekoa denez, iragazki funtzioa ondo beteten duelako. Propietate antiseptikoak ere baditu. Akizuren hitzetan erratzaz gain, euskaldunek asuna ere betidanik erabili izan dute iragazki moduan. «Asunak ile asko ditu, eta horrek partikula guztiak bertan gelditzea eragiten du».
Patsa
Sagarrak puskatu eta gero, mendixka bat egiten dute. Mendixka horri patsa deitzen zaio. Patsa haga handiaren erdian antolatzen dute, okertu ez dadin, albo batera edo bestera erortzen bada, arriskutsua izan baitaiteke.
Patsaren azpian hodiak jartzen dituzte. Hodiak u formakoak dira, sagar zukua patsaren azpitik zein gainetik irten dadin. Dena den, patsaren gainean azpian baino hodi gehiago ipintzen dituzte, zukua ohol artean sar ez dadin. Gero, hodien gainean patsoholak joaten dira. Patsoholak patsaren gainean doazelako deitzen diete. Txalaparta ohol horietatik datorrela diote.
Patsoholaren gainean giltzak ipintzen dituzte. Giltza bakoitzak ia 90 kilo ditu. Pisu handia dutenez, heldu lekua izaten dute manipulazioa errazteko. «Igartubeitikoak haritzezkoak dira, astunak, baina arinagoak ere izan daitezke, esaterako altzarekin eginda», dio Akizuk.
Giltza horiek elkar gurutzatuta jartzen dituzte haga handiraino. Beheran geratzen den lekuaren arabera, hiru, lau edota bost maila izan ditzakete. Giltza guztien gainean ipintzen duten giltzak ezaugarri bereziak ditu: besteen aldean motza eta gizena da, eta horregatik, txerri arraren izenez deitzen diote: apoa edo apotea.
Palak, pisoiak eta gainerako materialak egurrezkoak izatea oso garrantzitsua da, ez herdoiltzeko, eta beraz, herdoil hori zumora ez erortzeko.
Apotea haga nagusiraino iristen da. Haga horrek ia 10 metroko luzera du, eta hiru lekutan sustengatzen da: atzean, erdian eta aurrean. Haga torloju baten bidez mugitzen dute. Palankak 4.000 kilo pisatzen ditu, eta baserria egin aurretik muntatzen zuten. Akizuren hitzetan «palanka hori puskatuz gero, baserria ere puskatu egiten da. Bestalde, ezin duzu konpondu baserria puskatu gabe, eta nola edo hala moldatu behar izaten zuten baserritarrek».
Haga nagusiak presioa egin dezan, sukaldera jaitsi behar izaten dute, bertan baitago kontrapisua. Kontrapisu hori torloju batera lotuta dago, eta torloju horrek eragiten dio lehenengo pisuko palankari. Torlojua mugitu ahal izateko, kontrapisua eta torlojuaren artean dagoen egurrezko arrodamenduari eragiten diote.
Behin egitura guztia martxan jarri eta gero, haga handia behera jaisten da, eta azpian dauden apoteari, giltzei, patsoholei eta patsari presioa egiten die. Lehenengo pisuan 15 toneladako presioa sortzen da, beheraka zein goraka. «Bi indar horiek oso ondo kalkulatu behar dira, baldin eta egitura puskatzea nahi ez bada, behintzat. Zorroztasunez egin beharreko lana da», dio Akizuk.
Mila kiloko, 600 litro
Presioaren ondorioz, hodietatik zehar sagar zukua ateratzen hasten da, eta askatik ikuiluan dagoen barrikara erortzen da.
1.000 kiloko 600 litro inguru sagardo egiten dituzte. Urrian prozesu guztia burutu eta otsailerako sagardoa eginda egongo da. Ez ordea, garai batean edaten zutena bezalakoa: sagardo garratza, C bitamina askokoa. Antzina edaten zuten bezalakoa otsailean ez litzateke eginda egongo, ezta hurrengo urteko ekainean ere. Gaur egun edaten duguna bezalakoa berriz bai, gaur egungoa beste helburu batzuekin egiten baitute.
